Aiako Harria natura-parkea

Erliebea eta klima

Aiako Harriaren orografia Euskal Herriko berezienetako bat da. Orratz eta horma malkartsuz osatutako granitozko erliebe ikusgarriak euskal kostaldeko mendigunerik malkartsu eta berezienetako bat osatzen du. Granitozko azaleratzeak parkearen azalera osoaren seiren bat hartzen du gutxi gorabehera.

Klima ozeanikoa da, eta prezipitazio ugari jasotzen dira urte osoan: urteko batez bestekoa 2.200 mm baino handiagoa da, eta gailurretan 2.800 mm-ra irits daiteke.

Parkearen erdialdea granitozko mendiguneak hartzen du. Bertan 800 metrotik gorako hiru tontor nagusi nabarmentzen dira: Erroibide (838 m), Txurrumurru (829 m) eta Irumugarrieta (812 m). Granitozko mendilerroa Oiartzunen hasten da eta, neurri batean Nafarroako muga jarraituz, Bidasoa Beherean amaitzen da, parkearen ekialdeko mugan.

Mendebaldetik ekialdera honako tontorrak nabarmentzen dira: Zaria (635 m), Bunanagirre (781 m), Bianditz (797 m), Errenga (786 m), Aiako Harria (Erroibide, Txurrumurru eta Irumugarrieta), Irupagoeta (534 m), Erlaitz (498 m) eta Pagogaña (480 m). Horiez gain, bestelako jatorri geologikoa duten mendiak ere badaude, hala nola Urdaburu (599 m) eta Aldura (537 m).

Ondare geologikoa eta meatzaritza

Aiako Harriaren interes geologikoa are handiagoa da bertako mea-zain ugariei esker. Horietako batzuk gutxienez erromatarren garaitik ezagunak eta ustiatuak izan dira.

Arditurri-Otsamantegi inguruan (Oiartzun), meatzaritza-jarduera etenik gabe garatu zen erromatarren garaitik 1984. urtera arte. Ezohikoa da meategi-barruti batek bi mila urtetik gorako ustiapen jarraitua izatea. Historian zehar bertatik zilarra, kobrea, burdina eta zinka atera dira. Arditurriko meatze-gunean mea-zain batzuek 12 metroko zabalera zuten.

2008ko ekainaz geroztik, Arditurriko meatzearen zati bat bisitarientzat irekita dago. Bertan ikus daitezke historian zehar egindako hondeaketa- eta hustuketa-lanen aztarna ikusgarriak, eta etorkizunean galeria gehiago irekitzea aurreikusten da.

Oiartzungo meatzaritzaz gain, Irunen ere jarduera garrantzitsua izan zen. Irugurutzetako labeetan XX. mendearen hasieratik burdin karbonatoa kaltzinatzen zen, Meazuri, Meagorri, Aitzondo eta Basakaizko meatzeetatik ekarritako minerala erabiliz.

Meatzaritza-jarduera horren lekuko dira gaur egun ere parkean ikus daitezkeen trenbide zaharren aztarnak. Horietako asko bide berde bihurtu dira, eta aipagarrienetako bat Artikutzako trenbide zaharraren ibilbidea da.

Landaredia eta habitatak

Parkeko landaredia hainbat faktoreren emaitza da: substratu geologiko azidoa, klima epela, basogintza eta abeltzaintza.

Lurzoruaren erabilera nagusia basogintza da. Eremu zabalak hartzen dituzte pagadiek, hariztiek eta konifero zein hostozabaleko baso-landaketek. Goialdeetan artzaintza estentsiboak garrantzi handia du, eta baserriak gutxi eta sakabanatuta daude.

Gipuzkoako ekialdeko hiriguneetatik gertu dagoenez, natura-parkeak aisialdirako eta naturaz gozatzeko gune garrantzitsua ere bada. Urtero milaka mendizale, txangozale, natura-zale eta bestelako bisitari erakartzen ditu.

Azalerari dagokionez, habitat nagusiak honako hauek dira: pagadi azidofiloak (619 ha), harizti azidofiloak (Quercus robur) (1.217 ha), txilardi lehor azidofiloak (466 ha) eta haltzadi zein lizardiak (138 ha).